Η Αμφίπολη, χτισμένη στις πλαγιές των λόφων κοντά στο δέλτα του Στρυμόνα, είναι μια από τις σημαντικότερες πόλεις της Μακεδονίας. Ιδρύθηκε ως αποικία των Αθηναίων το 422 π.Χ. και την περίοδο του Πελοποννησιακού πολέμου έγινε θέατρο πολεμικών συγκρούσεων στο οποίο σκοτώθηκαν οι ηγέτες των αντιπάλων Αθηναίων και Σπαρτιατών Κλέων και Βρασίδας. Καταλήφθηκε το 358 π.Χ. από τον βασιλιά της Μακεδονίας Φίλιππο κι έγινε έδρα του βασιλικού νομισματοκοπείου, ενώ από το λιμάνι της πόλης ξεκίνησε ο στόλος του Μεγάλου Αλεξάνδρου για τη μικρασιατική εκστρατεία. Την περίοδο της ρωμαιοκρατίας υπήρξε πρωτεύουσα μιας από τις τέσσερις διοικητικές περιφέρειες της Μακεδονίας. Από την Αμφίπολη, μεγάλος κόμβος της Εγνατίας οδού, πέρασε ο Απόστολος Παύλος και στους πρώτους αιώνες του χριστιανισμού ήταν έδρα επισκοπής που υπαγόταν στη μητρόπολη Θεσσαλονίκης. Η χριστιανική Αμφίπολη άκμασε τον 5ο και 6ο αιώνα. Η πόλη καταστράφηκε από εχθρικές επιδρομές τον 7ο αιώνα και εγκαταλείφθηκε οριστικά τον 8ο-9ο αιώνα. Οι ανασκαφές που άρχισαν το 1956 έφεραν στο φως την αρχαία και παλαιοχριστιανική πόλη με εντυπωσιακά αρχιτεκτονικά και κινητά ευρήματα. Ο αρχαιολογικός χώρος της Αμφίπολης περιβάλλεται από μνημειακά τείχη της κλασικής και ελληνιστικής περιόδου μήκους 7,5 χλμ. με πύργους και οχυρές πύλες. Έξω από την πύλη Γ του βόρειου τείχους σώζονται οι πάσσαλοι μιας ξύλινης γέφυρας του Στρυμόνα, που περιγράφει ο ιστορικός Θουκυδίδης. Από τα αρχαία δημόσια οικοδομήματα έχουν ανασκαφεί το γυμνάσιο και η παλαίστρα της αρχαίας πόλης και ο «ξυστός», μια σκεπαστή στοά για αγώνες δρόμου. Έχουν αποκαλυφθεί επίσης τα ιερά της Κλειούς, του Άττη, και ένα Θεσμοφόριο ή Νυμφαίο. Βρέθηκαν επίσης ιδιωτικές κατοικίες του 4ου αιώνα π.Χ. και της ρωμαϊκής περιόδου που είχαν τοιχογραφίες και ψηφιδωτά. Στο χώρο της αρχαίας ακρόπολης, που είχε μετατραπεί από τους χριστιανούς σε θρησκευτικό κέντρο, ήρθαν στο φως τα ερείπια τεσσάρων παλαιοχριστιανικών βασιλικών του 5ου και 6ου αιώνα που έφεραν πλούσια ψηφιδωτά δάπεδα με γεωμετρικά σχέδια και ζωόμορφες παραστάσεις. Αξιόλογος είναι στην ίδια περιοχή και ένας περίκεντρος ναός που χρονολογείται τον 6ο αιώνα. Τα ευρήματα της Αμφίπολης και τα πλούσια κτερίσματα από τάφους του νεκροταφείου της πόλης, που χρονολογούνται από τον 4ο ως το 2ο π.Χ. αιώνα, φυλάσσονται στο σημαντικό αρχαιολογικό μουσείο της Αμφίπολης.