Η παλιά πόλη της Ξάνθης είναι ένας από τους μεγαλύτερους παραδοσιακούς οικισμούς της Ελλάδας, που διατηρεί τον πολεοδομικό ιστό, καλντεριμωτά σοκάκια και μικρές πλατείες, και τα κτήρια όπως ήταν στην ακμή τους, από τα μέσα του 19ου ως στις αρχές του 20ού αιώνα. Απλώνεται στο βόρειο τμήμα της σύγχρονης πόλης σε έκταση 380.000 τ.μ. που αποτελούσε τον παραδοσιακό πυρήνα της Ξάνθης. Με τις αναπλάσεις των δρόμων και την καλαίσθητη αναστήλωση των αρχοντικών τα τελευταία χρόνια η Παλιά Πόλη της Ξάνθης αναδείχθηκε σε ένα από τα καλύτερα διατηρημένα αρχιτεκτονικά σύνολα σε όλη τη Βόρεια Ελλάδα. Η Παλιά Πόλη χαρακτηρίστηκε παραδοσιακός οικισμός το 1978. Τα κτήρια της Παλιάς Πόλης χτίστηκαν σταδιακά ως τα τέλη του 19ου μετά τους καταστρεπτικούς σεισμούς του 1929 που ισοπέδωσαν τον παλιό οικισμό. Η περίοδος της ανοικοδόμησης συνέπεσε με την οικονομική άνθιση της πόλης από την ανάπτυξη του καπνεμπορίου. Καπνέμποροι κυρίως και μεγαλοαστοί (έμποροι, βιοτέχνες) της πολυεθνικής πόλης, Έλληνες, Τούρκοι, Εβραίοι, Ευρωπαίοι, χτίζουν πολυτελή αρχοντικά με κτίστες, τεχνίτες και ζωγράφους από τη Δυτική Μακεδονία και την Ήπειρο. Παράλληλα με τις κατοικίες χτίστηκαν και σημαντικά κτήρια της θρησκείας (εκκλησίες, τζαμιά), της παιδείας (σχολεία, οικοτροφεία), της διοίκησης και της οικονομικής ζωής (δημαρχείο, τράπεζες, προξενεία, λέσχες, ασφαλιστικά γραφεία), της τέχνης και της διασκέδασης (θέατρο, κινηματογράφοι, κτήρια συλλόγων, ωδεία, καμπαρέ), μια οργανωμένη και εύπορη πολιτεία. Επίσης υπήρχαν πολλά καλαίσθητα διώροφα σπίτια όπου κατοικούσαν καπνεργάτες και οικογένειες της αστικής τάξης της πόλης. Από την άποψη των αρχιτεκτονικών μορφών τα κτήρια παρουσιάζουν ποικιλομορφία. Στους δρόμους της Παλιάς Πόλης ο επισκέπτης συναντά παραδοσιακές μορφές της βαλκανικής αρχιτεκτονικής, αλλά και τύπους του νεοκλασικισμού και του εκλεκτικισμού (μίξη αρχιτεκτονικών ευρωπαϊκών ρυθμών του 19ου αιώνα). Όπως σημειώνουν μελετητές του μοναδικού αρχιτεκτονικού πλούτου της Ξάνθης, η Παλιά Πόλη παρουσιάζει ένα πολύμορφο αρχιτεκτονικό πανόραμα από την εκλεκτικιστική αρχιτεκτονική, την Μπελ Εποκ, την Ιταλική Αναγέννηση, τον γερμανικό ρομαντισμό και τον ελληνικό νεοκλασικισμό. Όλα τα διατηρητέα κτίσματα αποτυπώνουν τις επιδράσεις και τους αισθητικούς συρμούς που μετέφεραν οι εύποροι ιδιοκτήτες τους από τα μεγάλα αστικά και κοσμοπολίτικα κέντρα της Ευρώπης και της Βαλκανικής, την Αθήνα, την Κωνσταντινούπολη και τη Σμύρνη.