Κοντά στο χωριό Καστανιά βρίσκεται το πνευματικό κέντρο του ποντιακού ελληνισμού, η Παναγία Σουμελά. Το κτιριακό της συγκρότημα περιλαμβάνει δύο εκκλησίες, ξενώνες και εστιατόριο για τους προσκυνητές. Σημαντικά κειμήλια της πλούσιας μουσειακής συλλογής του Ιδρύματος είναι ο Σταυρός, που περιέχει μεγάλο τμήμα από το Τίμιο Ξύλο και ανήκε στο αυτοκρατορικό θησαυροφυλάκιο των Κομνηνών. Ο Σταυρός δωρίστηκε στη Μονή τον 14ο αιώνα από τον αυτοκράτορα Μανουήλ Γ’ το Μεγαλοκομνηνό. Ένα χειρόγραφο ευαγγέλιο, έργο που χρονολογείται από το 644 μ. Χ. , ένας κεντημένος επιτάφιος, που χρονολογείται από το 1738 μ. Χ. και πλήθος άλλων ιερών σκευών, αμφίων και εκκλησιαστικών βιβλίων βρίσκονται στη μουσειακή συλλογή της Παναγίας Σουμελά. Η λαμπρή ιστορία της Παναγίας Σουμελά γεννιέται από τη στιγμή που ο ευαγγελιστής Λουκάς φιλοτεχνεί τη θαυματουργή εικόνα της το 56 μ. Χ. , η οποία τοποθετήθηκε σε ναό της Αθήνας έως το 380 μ. Χ. Το 386 μ. Χ. , εποχή του βυζαντινού αυτοκράτορα Θεοδοσίου του Μεγάλου, η εικόνα «επιλέγει» να μετοικήσει στην περιοχή του Πόντου με τρόπο θαυματουργό. Ο ποντιακός ελληνισμός, με την ανέγερση της ιεράς μονής στην καρδιά του όρους Μελά, αποκτά ένα ιδιαίτερο πολύτιμο σύμβολο. Οι Αθηναίοι μοναχοί Βαρνάβας και Σωφρώνιος ακολούθησαν την πορεία της εικόνας και έγιναν κτήτορες της Ιεράς Μονής. Η Παναγία Σουμελά διαδραματίζει πρωτεύοντα ρόλο στην ιστορία του ποντιακού ελληνισμού, ώσπου το 1922 οι μοναχοί εγκαταλείπουν τη μονή λόγω του ξεριζωμού. Το 1924 η εικόνα, μαζί με άλλα σημαντικά κειμήλια, θάβεται στο παρεκκλήσι της Αγίας Βαρβάρας, σε απόσταση ενός χιλιομέτρου από τη μονή. Το 1931 ο αρχιμανδρίτης Αμβρόσιος Σουμελιώτης, μετά από ενέργειες Ελλήνων προσφύγων από τον Πόντο, μεταφέρει τα κειμήλια στην Αθήνα όπου και φυλάσσονται στο Βυζαντινό Μουσείο. Το 1951 παραχωρείται η εικόνα της Παναγίας στο σωματείο «Παναγία Σουμελά» και αρχίζει η ανέγερση της Μονής στο όρος Βέρμιο. Από το 1952 και μετά η Παναγία Σουμελά αναδεικνύεται σε ιερό σύμβολο και τόπο συνάντησης και προσευχής όλων των Ελλήνων, ιδιαίτερα αυτών ποντιακής καταγωγής, οι οποίοι κατά χιλιάδες συρρέουν κυρίως το Δεκαπενταύγουστο.