Στο παραθαλάσσιο τμήμα, νοτιοανατολικά της Ξάνθης, βρίσκεται ένας σημαντικός αρχαιολογικός χώρο της Θράκης, τα Άβδηρα, πατρίδα φιλοσόφων της αρχαιότητας και ιδιαίτερα του Δημόκριτου, εισηγητή της ατομικής θεωρίας. Στα Άβδηρα γεννήθηκαν εκτός από τον Δημόκριτο, οι φιλόσοφοι της αρχαιότητας Λεύκιππος και Ανάξαρχος και ο σοφιστής Πρωταγόρας. Η πόλη είχε δυο φυσικά λιμάνια και πλούσια ενδοχώρα κοντά στον ποταμό Νέστο. Η πόλη ιδρύθηκε στα μέσα του 7ου αιώνα π.Χ. από αποίκους που ήρθαν από τις Κλαζομενές, πόλη στα μικρασιατικά παράλια. Έναν αιώνα αργότερα δέχτηκε και νέους αποίκους από την πόλη Τέω της Ιωνίας. Τα Άβδηρα άκμασαν κατά την κλασική περίοδο (5ος π.Χ. αιώνα) και ο οικισμός διατηρήθηκε ως τη βυζαντινή περίοδο που ονομαζόταν Πολύστηλο, όνομα που πήρε από τις πολλές αρχαίες κολόνες που υπήρχαν στην περιοχή.. Οι ανασκαφές έφεραν στο φως πολλά κτίσματα και ευρήματα από το αρχαίο παρελθόν της κλασικής, ελληνιστικής και ρωμαϊκής πόλης, όπως τμήματα του τείχους, το ιερό της Δήμητρας, τμήματα από τις λιμενικές εγκαταστάσεις και αρκετές κατοικίες, όπως η «οικία με τα δελφίνια» όπου αποκαλύφθηκαν ψηφιδωτά με παραστάσεις δελφινιών.