Ο ναός της Αγίας Σοφίας, αφιερωμένος στον Λόγο και τη Σοφία του Θεού, δηλαδή τον Χριστό, χτίστηκε τον 7ο ή 8ο αιώνα πάνω στα ερείπια παλαιοχριστιανικής εκκλησίας του 5ου αιώνα. Η «Μεγάλη εκκλησία» υπήρξε μητροπολιτικός ναός της Θεσσαλονίκης ως το 1524 που μετατράπηκε σε τζαμί και επανήλθε στην χριστιανική λατρεία μετά το 1912. Ο μεγάλος ναός είχε ως πρότυπο τον λαμπρό ομώνυμο ναό της Κωνσταντινούπολης. Τα ψηφιδωτά χρονολογούνται από τον 8ο έως τον 12ο αιώνα και μαρτυρούν το υψηλό καλλιτεχνικό επίπεδο της Θεσσαλονίκης. Η σημαντικότερη ψηφιδωτή σύνθεση, η Ανάληψη του Χριστού, βρίσκεται στον θόλο της εκκλησίας και φιλοτεχνήθηκε στο τέλος του 9ου αιώνα. Μετά την καταστροφική πυρκαγιά του 1890, οι Τούρκοι επισκεύασαν το μνημείο και τον τοιχογράφησαν με μίμηση ορθομαρμάρωσης που διατηρείται έως σήμερα.